Çocuğum Söylediklerimi Tekrarlıyor, Ne Yapmalıyım?

“Çocuğum söylediklerimi tekrarlıyor” diyorsanız önce ne anlatmak istediğine bakın, kısa ve duruma uygun bir karşılık verin, ardından yanıt için zaman tanıyın. Her tekrarı durdurmanız veya çocuğa doğru cümleyi yeniden söyletmeniz gerekmez. Sözüyle birlikte gösterdiği nesne ve yaptığı hareket de mesajını anlamaya yardımcı olabilir.

Duyduğu sözcük ya da cümleleri yeniden kullanma ekolali olarak adlandırılabilir; ancak tek bir tekrar örneği tanı koydurmaz. Aşağıdaki örnekler günlük iletişimde karşılık vermeyi somutlaştırır; her çocuk için aynı sonucu verecek bir uygulama değildir.

Bu yazı, Tarık Tunçay sitesinde dil ve iletişim konularına ilişkin genel bilgilendirme amacıyla sunulmaktadır.

Çocuğunuz Sözlerinizi Tekrarladığında Nasıl Karşılık Verebilirsiniz?

Önce Mesajı Anlamaya Çalışın

Çocuk “Su ister misin?” sözünü tekrarlıyorsa hemen “Evet de” diye yönlendirmek yerine neye uzandığını ve ne yaptığını izleyin. Bardağı gösteriyorsa su isteğini anlamaya çalışabilirsiniz. Aynı soru oyun sırasında söylendiğinde farklı bir anlam taşıyabileceğinden, tek ifadeye sabit bir niyet yüklemeyin.

Anlamadığınızda “Suyu mu gösteriyorsun?” diye kısa bir açıklık sağlayabilir veya iki tanıdık seçeneği gösterebilirsiniz. Seçenek sunmak çocuğu doğru cevaba zorlamak değildir. İşaretini, sesini veya nesneye yönelmesini de iletişimin parçası olarak karşılayın; yalnız konuşarak yanıt vermesini şart koşmayın.

Kısa Ve Bağlama Uygun Dil Modeli Sunun

Çocuğun mesajı su istemek gibi görünüyorsa “Su istiyorum” şeklinde kısa bir model sunabilirsiniz. Ardından onun aynı cümleyi söylemesini bekletmeden ihtiyacına karşılık verin. Bu örnek kişiye özel bir terapi tekniği değil, gündelik durumda daha açık bir ifade göstermenin bir yoludur.

Cümleleri uzatmak veya her sözcüğünü düzeltmek yerine o anla ilgili birkaç sözcük kullanın. Çocuk farklı bir nesneye yönelirse ilk yorumunuzu değiştirebilirsiniz. Amaç ona hangi sözü söylemesi gerektiğini kanıtlamak değil, karşılıklı anlamı netleştirmektir.

Bekleyin Ve Baskıyı Azaltın

Kısa bir karşılık verdikten sonra konuşmanın arasında boşluk bırakın. Soruyu peş peşe sormak veya “Bir daha düzgün söyle” demek, çocuğun ne anlatmak istediğini görmeyi zorlaştırabilir. Bekleme süresini herkese uygulanacak sabit bir saniye kuralına dönüştürmeyin.

Tekrar duyduğunuzda iletişimi bütünüyle kesmek, ceza vermek ya da çocuğu duymazdan gelmek yerine mesajına uygun bir yanıt arayın. Yorulduğunda konuşmayı sürdürmeye zorlamayın. Her anı alıştırmaya çevirmeden kısa, doğal karşılıklarla sohbet veya oyuna devam edilebilir.

Söyleneni Tekrarlamak Her Zaman Aynı Anlama Mı Gelir?

Taklit İle Ekolali Arasındaki Ayrım

Bir sözcüğü ilk kez duyup denemek, şarkıya eşlik etmek ve bir soruyu sürekli aynı biçimde yinelemek birbirinden farklı bağlamlardır. Bu nedenle “Ekolali nedir?” sorusunun yanıtı yalnızca tekrar sayısında aranmaz. ASHA’nın otizm ve iletişim kaynağı, ekolalinin zamanlamasını ve iletişim içinde nasıl kullanıldığını birlikte ele alır.

Çocuk “Araba gidiyor” sözünü sizinle oyunu paylaşmak için de söyleyebilir, duyduğu ses dizisini denemek için de. Bu olasılıklardan hangisinin geçerli olduğunu tek cümleden çıkaramayız.

Sözü söyledikten sonra ne yaptığına, size ne gösterdiğine ve karşılığınıza nasıl tepki verdiğine bakmak daha açıklayıcıdır. Taklit ile ekolali arasında evde uygulanacak kesin bir sınav veya yalnız yaşa bağlı bir ayırıcı çizgi yoktur.

Anında Ve Gecikmiş Ekolali Örnekleri

Soruyu Hemen Tekrar Etme

“Dışarı çıkalım mı?” diye sorduğunuzda çocuk “Dışarı çıkalım mı?” diyebilir. Soruya benzeyen bu söz mutlaka onay ya da ret anlamına gelmez. Kapıya yönelmesi, ayakkabısını getirmesi veya başka bir oyuna dönmesi, o andaki isteği anlamanıza yardımcı olabilir.

Yanıt beklerken aynı soruyu hızla yeniden sormak yerine kısa bir duraklama bırakabilirsiniz. Sonra duruma uygun “Dışarı çıkmak istiyorsun” ya da “Şimdi burada kalalım” gibi açık bir cümle sunabilirsiniz. Çocuğun yerine niyet belirlemekten kaçının; davranışıyla verdiği karşılığı da izleyin.

Daha Önce Duyulan Bir Repliği Kullanma

Çocuk daha önce çizgi filmde duyduğu “Herkes trene binsin” sözünü oyuncaklarını dizerken kullanabilir. Bu, gecikmiş ekolaliye örnek olabilecek bir durumdur. Buradaki önemli ayrıntı, repliğin oyunla nasıl ilişkilendiğidir; yalnızca çizgi filmden alınmış olması yeterli açıklama değildir.

Repliği hemen anlamsız saymak yerine oyuna bakın. Oyuncakları araca yerleştiriyorsa “Yolcular oturdu” diyerek katılabilirsiniz. Sözü hangi bölümden öğrendiğini sürekli sorgulamak gerekmez. Tekrarın zamanı ile o anda taşıdığı anlam ayrı ayrı düşünülebilir.

Tekrarın Ardındaki İletişim İhtiyacını Anlama

İstek Ve Katılım Bildiren Tekrarlar

Aynı tekrar farklı zamanlarda istek, sohbeti sürdürme veya tanıdık bir durumu yeniden kurma amacı taşıyabilir. Ancak bu amaçları dışarıdan kesin olarak bilemeyiz. Örneğin mutfak yakınında “Bir şey ister misin?” diyen çocuk bir yiyecek istiyor olabilir; önüne seçenek koymak anlamı netleştirebilir.

İletişimi yalnız yeni cümle sayısıyla değerlendirmeyin. Gösterme, nesne uzatma, bedeniyle yönelme ve ses tonu da o anki mesajın parçalarıdır. Bunları fark etmek, çocuğun sözünü karşılıksız bırakmadan uygun bir yanıt oluşturmayı kolaylaştırır.

Bağlamı Not Etme

Kısa gözlem notları, aynı sözü farklı durumlarla karşılaştırmayı sağlar. “Akşam mutfakta söyledi; bardağa uzandı; su verildiğinde masaya oturdu” gibi birkaç somut bilgi yeterlidir. “Beni hiç anlamıyor” gibi genel yorumlar yerine gördüğünüz davranışı yazın.

Notları her konuşmayı denetleyen bir listeye dönüştürmeyin. Ara sıra alınan örnekler, bir değerlendirmede aile gözlemlerini paylaşmak için kullanılabilir. Çocuğun özel anlarını kaydetmek veya başkalarıyla paylaşmak zorunlu değildir; mahremiyetini ve rahatlığını koruyun.

Ekolali Ve Otizm İlişkisi Nasıl Değerlendirilir?

Tek Bir Davranıştan Tanı Konulmaması

Ekolali otizm bağlamında görülebilir; fakat tekrarın varlığı, tek başına otizm tanısı koydurmaz. Benzer şekilde bir çocuğun bazı sorulara yanıt verebilmesi de diğer iletişim ihtiyaçları hakkında tek başına karar verdirmez. Tanısal değerlendirme, gelişim öyküsünü ve birden fazla alanı birlikte ele alır.

İnternetteki kısa videolara veya tek davranış listelerine bakarak çocuğu bir tanıyla etiketlemek yerine, gözlemlerinizi somut örneklerle paylaşabilirsiniz. Bu yaklaşım, ailenin sorularını bastırmadan belirsizliğin doğru biçimde ele alınmasına yardımcı olur.

Dil Ve İletişimin Birlikte İncelenmesi

Dil ve konuşma terapisti, çocuğun anlamasını, kendini ifade etmesini, jestlerini ve günlük iletişime katılımını birlikte inceler. Gerektiğinde işitme ve diğer gelişim alanları için ilgili uzmanların değerlendirmesi de planlanır. Örneğin otizmde iletişim becerileri bu geniş iletişim çerçevesinin bir parçasıdır; hizmet başlığı bir çocuğa tanı konulduğu anlamına gelmez.

ASHA’nın sosyal iletişim çerçevesi, sözel ve sözel olmayan iletişimi yaşam bağlamıyla birlikte ele alır. Bu nedenle aileden alınan gündelik örnekler de değerlidir.

Bir Samsun dil ve konuşma terapisti tarafından yapılacak değerlendirmede de yalnız tekrarlar değil, çocuğun günlük iletişimde kullandığı farklı yollar ve ailenin paylaştığı somut örnekler birlikte ele alınır.

Ne Zaman Değerlendirme Düşünülmeli?

İletişime Etkisini Ve Kaygınızı Paylaşın

Tekrarlar çocuğun isteğini anlatmasını zorlaştırıyorsa, sık iletişim kopukluğu yaşanıyorsa veya aile olarak kaygınız varsa değerlendirme düşünülebilir. Başvuru için kesin bir tekrar sayısını ya da belirli bir yaşı beklemek gerekmez. Daha önce kullanılan iletişim becerilerinde belirgin kayıp varsa bunu sağlık uzmanıyla paylaşın.

Görüşmeye giderken iki üç günlük örnek, sorularınız ve işitmeyle ilgili bilgiler yardımcı olabilir. Tekrarın öncesinde ne olduğu, sizin nasıl karşılık verdiğiniz ve çocuğun sonrasında ne yaptığı anlatılabilir. Amaç çocuğu tekrarlarından dolayı düzeltmek değil, iletişimin hangi noktalarda desteklenebileceğini anlamaktır.

Sonuç

“Çocuğum söylediklerimi tekrarlıyor” gözlemi karşısında ilk adım, çocuğun mesajını anlamak ve kısa bir karşılık sunmaktır. Tekrarı susturmaya ya da aynı cümleyi zorla söyletmeye çalışmadan yanıt için zaman tanınabilir. Gündelik örnekler iletişim ihtiyacını anlamaya yardımcı olur; tek başına tanı değildir. Tekrarlar günlük iletişimi zorluyor veya kaygı yaratıyorsa dil ve iletişim becerileri birlikte değerlendirilebilir.

Sık Sorulan Sorular

Söylediğimi tekrarlayan çocuğa o anda ne diyebilirim?

Önce neye yöneldiğini izleyip kısa, bağlama uygun bir yanıt verebilirsiniz. Örneğin bardağa uzanıyorsa “Su istiyorum” modeli sunulabilir. Cümleyi aynen söylemesini şart koşmadan ihtiyacına karşılık verin; her tekrarın aynı amacı taşıdığını varsaymayın.

Çocuğun tekrarlarını susturmak veya sürekli düzeltmek gerekir mi?

Her tekrarı durdurmak ya da doğru cümleyi zorla söyletmek gerekli değildir. Önce mesajı anlamaya çalışıp kısa bir dil modeli sunabilirsiniz. Cezalandırma veya iletişimi bütünüyle kesme yerine, tekrarın bağlamını ve çocuğun verdiği diğer işaretleri dikkate alın.

Çizgi film repliklerini daha sonra söylemek ekolali olabilir mi?

Daha önce duyulan bir sözü sonradan kullanmak gecikmiş ekolali kapsamında ele alınabilir. Fakat her replik kullanımı aynı anlamı taşımaz. Çocuğun oyunla kurduğu ilişki ve o anda ne anlatmak istediği dikkate alınmalıdır.

Ekolali her zaman otizm belirtisi midir?

Hayır. Ekolali otizm bağlamında görülebilir, ancak tek başına tanı değildir. Çocuğun gelişim öyküsü, dil becerileri, sosyal iletişimi ve günlük yaşamı birlikte değerlendirilir. Bir sözü sık tekrarlamak üzerinden kesin sonuç çıkarmak uygun değildir.

Tekrarlar için ne zaman değerlendirme düşünülmeli?

Tekrarlar günlük iletişimi zorlaştırıyorsa, çocuğun kendini ifade etmesi konusunda kaygı varsa veya başka gelişim soruları eşlik ediyorsa değerlendirme düşünülebilir. Sabit bir yaş ya da tekrar sayısı beklemek yerine, iletişime olan etkisini paylaşmak yararlıdır.